Миний нүд алдав уу? Чи идүүлчихэв үү?

Орлой мэргэн хутагтын шавь, отгын баячууд Самбуу гэлэн,баян Совд, хув Дагва гэсэн ах дүү гурван уяач байсан тухай хурдан морь сонирхогчид нэг бус удаа дуулаа бизээ.  Ах дүү гурван уяач 1930-аад оны үед тавь орчим насны хүмүүс байсан гэдэг. ”Сэцэн ханы хурд” номонд 1936 онд Хэнтий аймгийн Уулбаян сумын Лувсандоржийн Совдын хонгор азарга, хүрэн морь хоёрт орсон гэсэн нь энэхүү баян Совд ажээ. Хурдтай болох, хурдлуулна гэдэг тэр үеийн баян чинээлэг,боловсролтой хүмүүсийн сонирхол,бахархал байсан болохоор Хардэлийн хошуутай нутаг залгаа Орлойн баячуудад Хардэл жанжин бэйстэн нөлөөлсөн нь лавтай.Тийм ч учраас эдгээр баячууд эндээс адууны угшлаа сайжруулсан төдийгүй Хардэлийн хошуунд байнга ирж уралддаг,сүүлдээ түрүү авах нь ч цөөнгүй болсон байна. Баян Совд  Шил цагаан ухаа гэдэг  морио уралдуулхаар Хардэлийн хошуунд ирж Хужиртын усны урд дээр буугаад байтал наадмын өдөр үд  хэрд Өвгөн ноён шогшсоор уяан дээр нь  ирж  гэнэ. Баян Совд  морьдоо харуулаад Өвгөн ноёныг явахаар нь морь унадаг хүүхдээ овоодойгоороо  дүүрэн хиаг зулгаагаад ир гэж гэнэ./Овоодой гэдэг нь морь унадаг хүүхдийн шөвгөр оройтой малгайг хэлнэ./ Өвгөн ноён үд өнгөрөнгүүт морио мордуулахад баян Совд  хүүхдээр зулгаалгасан хиагаа мориндоо идүүлээд мордуулжээ. Ингээд их насны морьдны түрүүч тоос татуулан  гарч ирэхэд Өвгөн ноёны Гуулин хээр, баян Совдын  шил цагаан ухаа хоёр морь ээлжлэн солбисоор барианд орохдоо шил цагаан ухаагийн солбио таарч түрүүлсэн байна./Солбио гэдэг нь ээлжлэн урд хойноо оролцоод явахыг хэлж байгаа юм./ Удалгүй Өвгөн ноён бараа бологсдын хамт шогшсоор ирээд баян Совдоос  “миний нүд алдав уу? чи идүүлчихэв үү? гэж асуухад Самбуу гэлэн : “Ноёнтоон би мордоход нь овоодой  хиаг идүүлсэн юм гэжээ. Өвгөн ноён “би ямарч л байсан нүд алдаагүй юм байна” гэсэн  гэдэг.  Тэр үед “ Хардэл жанжин бэйс хараад өгдөг ч болоосой” гэдэг байсан юм билээ.  Одоо үед хэлээд өгөе гээд  ч нууцыг хардаг мэлмийтэй  уяач тодроогүй л байна. Тодорч магадгүй шүү уяачдаа хэлээд байгаарай.     

2008.01.27.
Намсрайцэрэнгийн Санжаадорж