Морьтой холбогдох цээрийн ёс

Морь малын хаанд тамга дарахыг цээрлэнэ. Тийнхүү тамгалваар ёс алдав, малын булчин шөрмөс гэмтээв гэнэ.
Морь малаа өвслөхдөө хазаар, уяанаас чөлөөлөхгүй чөдөрлөхийг цээрлэнэ. Зөрчвөөс морь мал тамлав, зовоолоо гэнэ.
Морь унаагаа хүзүүвчлэн хөтлөхийг цээрлэнэ. Үл хэрэгсвээс явгарна гэнэ.
Морь унаагаа худалдахдаа ногт, хазаартай нь өгөхийг цээрлэнэ. Морь малын хишиг буянг дагуулж өгсөнтэй адил болно.
Морь унаагаа гэр, хашааны үүднээс уяхыг цээрлэнэ. Зөрчвөөс үүд эвдэнэ, гэр хэмхлэнэ гэнэ.
Морь малаа эмээллээд уналгүй эмээлийг нь авахыг цээрлэнэ. Цээрийг зөрчвөөс эзэнгүйрэхийг ёрлов гэнэ. Заавал мордож ёслон эмээлийг нь авна.
Морь унааг хөтлөхдөө цулбуур, жолоог мөрөн дээр тохохыг цээрлэнэ. Үл цээрлэвээс унаа мориноосоо хагацах ёр гэнэ.
Морь унаагаа буруу харан унахыг цээрлэнэ. Цөлөгдөх хүнийг морины сүүл харуулан унуулдаг заншилтай байжээ.
Морь унаагаа сайн өдөр сонгохгүй дэллэхийг цээрлэнэ. Зөрчвөөс морь, эзэн хоёрын аль алинд муу гэнэ.
Морь унааны давхиагаар айлын үүдэнд очихыг цээрлэнэ. Тийн очвоос “гэр орон дайрлаа” гэнэ. “Гэрт чинь морьтойгоо, гэдсэнд чинь хутгатайгаа орно” гэсэн утгатай тул хатуу цээрлэдэг бөлгөө.
Морь унааг үүдний өмнө авч ирээд цулбуурыг гэрт оруулахыг цээрлэнэ. Талийгаачийн сүнс, хойтохыг залах, засах ёс үйлдэхэд тийнхүү цулбуурыг гэрт оруулдаг байжээ.
Морь малыг сэтэрлэн унахыг цээрлэнэ. Сэтэрлэсэн мал унаваас алдас болно, сэтэрлэх ёс зөрчинө гэнэ.
Морио буруу талаас нь чөдөрлөхийг цээрлэнэ. Гагцхүү золигт гаргасан морийг буруу /баруун/ талаас нь чөдөрлөдөг ажээ.
Морио буруу талаас нь унахыг цээрлэнэ. Урван зугтаагч, унаа мал мэдэхгүй харь хүн биш бол заавал зөв талаас нь унана.
Морио зовоох, мэслэх, буу шийдэм хэрэглэн егүүтгэхийг цээрлэнэ. Тийнхүү егүүтгэвээс эзэн, эр хүний хийморь доройтно, хишиг буян зайлна. Тайлга тахихад зориулан гаргах бол магнай руу нь ончтой цохин муучилдаг ёс буй.
Морины толгойг ташуурдах, цохихыг цээрлэнэ. Сүлд шүтээн, Хаянхирваа бурхнаа зодсонтой адил нүгэл гэнэ.
Морин дээр сүвээ тулахыг цээрлэнэ. Гал гарсан буюу хүн өөд болсон айлд очих, буухад сүвээ, ташаа тулдаг ёсон байжээ.
Морьтой хүн айлын гадуур гарахдаа хийморийн өөр зэл, хот хороо, хогийн овооны дотуур явж өнгөрөхийг цээрлэнэ. Заавар гадуур нь тойрч өнгөрнө.
Морьтой хүн ахмад хүнтэй учраад буулгүй амар мэнд асуун явахыг цээрлэнэ. Мориноосоо заавал бууж амар мэнд асууна. Буулгүй явах зайлшгүй шалтгаантай бол зөрж өнгөрөх талын дөрөөнөөс хөлөө султган зогсоод мэхийн ёсолж аман мэндээ асуух ёсон буй.
Морьтой хүн энгүүндээ дөрөө дуугаргахыг цээрлэнэ. Морь шээвээс дөрөө дуугарган хамт яваа хүмүүст чимээ дохио өгнө.
Морьтнууд хамт явахдаа худаг ус тохиолдвол дундаа хавчиж гарахыг цээрлэнэ. Заавал худаг усны нэг талаар хамт өнгөрөх ёсон буй. Хавчин гарваас худаг ширгэнэ гэнэ.
Морьтнууд цувж явахыг цээрлэнэ. “Зам багтахгүй байна уу”, “Газар авчаа юу” хэмээн хэлэлцэх тул зэрэгцэн явна.
Агталсан /хөнгөлсөн/ морийг 100 өдөр дотор эм хүн унахыг цээрлэнэ. Хэрэв унавал морины умдаг дэлбэрнэ гэнэ.
Адуу малаа зодох, адлахыг цээрлэнэ. Зөрчвөөс мал сүргийн буян дундарна. “Атаатан дайсан биш бол адгуус мал ч хөөрхий” гэхийн учир болой.
Адууг дэллэхдээ мундааг нь дэллэхийг цээрлэнэ. Сүр жавхаа, буян хишгийг нь хөндөхгүй, гундаахгүй гэсэндээ тийнхүү үлдээдэг гэнэ.
Азарга сонгон тавихдаа хар, цагаан зүсийг цээрлэнэ. Учир нь
“Ханасан бол хар азарга тавь
Цадсан бол цагаан азарга тавь” гэдэг.
Азарга тавих унаганы онгон дэл сүүлийг хайчлахыг цээрлэнэ. Хайчилж хөндвөөс сүр сүлд нь доройтно гэнэ.
МУ-ын Манлай уяач, морин спортын ууган мастер Т.Даваадорж