Теттерсоллс буюу хамгийн алдартай морьны дуудлага худалдаа

Хурдан морь нь эзнийхээ нийгэмд эзлэх байр суурь, зэрэг зиндааг илэрхийлдэг барууны тогтолцоо Монголд аль хэдийнэ тогтоод байна. Чамлахааргүй бооцоо тавьж байж тоглох эрх олж авдаг энэ бизнесийн ертөнцөд цэвэр цусны үүлдрийн адуунд дурлагсад томоохон хөрөнгө оруулагчид тооцогддог.
Баруунд энэ төрлийн дуудлага худалдаа хэд хэд байдаг ч зүүн Английн Ньюмаркетад зохиогддог  “Тэттерсоллс” компанийн худалдаа хамгийн нэр хүндтэйд тооцогддог. Олон зуун жилийн түүхтэй энэ дуудлага худалдаанд оролцох боломжгүй ч үзэж сонирхох төдий нь нэр төрийн хэрэг болдог гэхээр зиндаа нь тодорхойлогдох биз. Цэвэр Англи маягаар ажил хэрэг хэрхэн явуулдагийг энэхүү дуудлага худалдаанаас харж болох бөгөөд худалдааг удирдаж байгаа х?мүүс нь 15-20 минутын турш ээлжлэн шүлэглэн ярьж үнэ хаялцуулна. Ингэхдээ тэнхимд сууж байгаа худалдан авагчид нь үг дуугарах бүү хэл ядаж гараа ч хөдөлгөдөггүй. Учир нь хөтлөгч болон түүний ард зогсох туслахууд нь үнэ нэмэхийг хүссэн х?далдан авагчийг нүдний харцаар нь ойлгон хэлж байдаг аж.
Энэхүү дуудлага худалдааг зохион байгуулагч Тэттерсоллс компанийг 1766 онд Ричард Тэттерсоллс гэгч хурдан морины уралдаан, морины дуудлага худалдааны талаар гаргууд мэдлэгтэй эрхэм үүсгэн байгуулжээ. Анх лондончуудын зугаалах дуртай Гайд Парк хавьцаа анч ноход, уналгын морьд зардаг байснаа 1768 оноос эхлэн  Ньюмаркет руу нүүж бизнесээ үргэлжлүүлэх болжээ.
1779 онд Ричард Тэттерсолл Херод нэртэй алдартай хурдан азарганы унага болох Хайфлер гэдэг азаргыг, Эклисп нэрт өөр нэгэн домогт хурдан азарганы удмын гүүний хамт худалдан авч тэдний үр төлөөр их ашиг олж болохыг анзаарчээ. Өөрөөр хэлбэл уяж сойн уралдаанд бэлтгэх бус унага байхад нь зарж ашиг олж болохыг сэтгэсэн анхны хүн болсон юм.
Ашиг ихтэй амжилттай бизнесийг нь Ричардын хүү Эдмунд нь өвлөн, авч удалгүй өөрийн хүү Ричарддаа өвлүүлсэн байна. Ач Ричард нь дуудлага худалдаагаар зарагдсан моринд ямар нэг баталгаа өгөхгүй, харин авахын өмнө маш нарийн үзэж, шинжиж болно гэсэн шинэ дүрмийг баримтлах болсон нь өнөөдрийг хүртэл мөрдөгдөж байна. Мөн түүний үеэс эхлэн тавцан дээр хөлөө өргөн суух үнэгний хөшөө бүхий усан оргилуурыг бүрхсэн дугуй саравч нь энэ компанийн эмблем болжээ. Тэрхүү саравчны дээр Английн 4-р Георг хааны хөшөө байдаг бөгөөд энэ нь компанийг хаад язгууртнуудын дуртай үнэгний ав, хурдан морьтой холбоотой, гараагаа эхлэхдээ үнэгний авд ашигладаг анч ноход зардаг байсан зэргийг илтгэдэг аж. 19-р зуунаас эхлэн хурдан морины наймаа Англид бага зэрэг уналтанд орсон ч Франц, Голланд, Орос, Австри зэрэг орнуудад байдал эсрэгээр байсан юм. Цэвэр Англи цусны сайн адуу авах хүсэлтэй дээрх орны эрхмүүд “Тэттерсолл” компанид ханддаг байсан учраас тэд хямралыг мэдэрсэнгүй. Харин ч тэр үеэс эхлэн адуу үржүүлгийн газрууд нь угшил сайтай даага зарах тал дээр ихэд анхаарах болсон байна. Өөрөөр хэлбэл аль болох бага зардал гаргаж, бага насанд зарахыг чухалчлах болов. Дэлхийн нэгдүгээр дайн хүртэл энэ дуудлага худалдааны компанийг Тэттерсоллын удмын хүмүүс удирддаг байсан ч дайны дараа энэ удмын сүүлийн хүн нь дүү нартайгаа түнжин хагарсны улмаас компанийг удирдах эрхийг найздаа шилжүүлсэн байна. Тэр цагаас хойш Тэттерсолл овогтой ямар ч холбоогүй хүмүүс энэ компанийг удирдсаар өнөөг хүрчээ.
Одоогийн байдлаар “Тэттерсоллс” компани нь жил бүр Ньюмаркетад 9 удаагийн дуудлага худалдаа зохион байгуулж нийтдээ 5000 гаруй цэвэр Англи цусны адууг зардаг байна.
Их мөнгө эргэлдсэн дуудлага худалдаанд цэвэр цусны адуу сонирхогчдоос гадна мөнгөө өсгөх боломж хайгсад ч цөөнгүй ирж оролцдог. Тэд хөрөнгийн биржийн хувьцааны үнийн хэлбэлзэл дээр тоглодог брокерууд шиг ажиллаж хямд авсан сайн хүлгийг 5-10 дахин өндөр үнээр дамлан аз нь гийх нь ч бий. Жишээлбэл: 2005 оны 12-р сард унага байхад нь 75 мянган фунтээр авч байсан Далахани гүүг дараа жилийнх нь дааганы дуудлага худалдаагаар 600 мянган фунтээр зарж байсан нэгэн түүх бий. Уншигч танд сонирхуулахад сонгодог уралдаанд түрүүлсэн морь 15 мянган фунтээс дээш өртөгтэй байдаг бол   хамгийн сайн гүү 5 сая фунтээр зарагддаг. Түүний нэг нь Мэжикал Романс нэртэй гүү юм. Тэрээр 2006 онд 5 сая фунтээр зарагдсан байна.