Өвсөн хучилттай морин тойруулга

Морин спорт асар хурдацтай хөгжиж байгаа болохоор манай улсад удалгүй дэлхийн стандартад нийцсэн хучилт бүхий, сүүлийн үеийн техникээр тоноглогдсон морин тойруулга баригдах нь дамжиггүй.

Иймд ер нь Өрнө дахинд өвсөн хучилттай морин тойруулгуудад ямаршуу шаардлага тавьж байдаг талаар сонирхуулахаар шийдлээ.

Морин тойруулга нь Өрнө дахинд бүр Эртний Грекээс өвлөгдөн үлдсэн зүйл юм. Тэртээ дээр үед Грекчууд морин тойруулга дотроо морин тэргээр уралддаг байжээ. Тэр цагаас хойш олон мянган жилийн хугацаа өнгөрч, морин тойруулгын тоноглол, хучилт гээд олон зүйл өөрчлөлт гарсан ч уралдааны морьдын хувьд физиологид нь хамгийн тохиромжтой хучилт нь зүлгэн хучилт хэвээр байна.

Тиймдээ ч Европын хамгийн шилдэг морин тойруулгууд нь бүгд зүлгэн хучилттай.

Морин тойруулгын уралдааны замын хучилт зүлгэнд маш хатуу, ихэд өвөрмөц шаардлага тавигддаг. Үнэхээр хатуу шаардлага тавигддаг болохоор анхлан байгуулаж эхлэхээсээ л технолгийг дээд зэргийг хатуу мөрдөхийг шаарддаг. Хэрэв алдаа гаргаж эхний шатанд технологийг зөрчвөл яваандаа өнгөц харахад өчүүхэн мэт байсан алдаа нь яваандаа томорсоор хэсэг зуурын засвар хийх замаар шийдэх боломжгүй болж, улмаар тойруулгын хучилтыг бүхэлд нь солихоос өөр аргагүй байдалд хүргэдэг. Харин энэ бол асар их зардал. Тиймээс морин тойруулгын удирдлага нь зүлгэн хучилтыг зохих ёсоор байгуулах, зохих түвшинд хадгалан арчлахад маш их анхаарал тавьж байдаг.

Хурдан хүлэг туурайгаараа цавчлан давхиж байдаг болохоор морин тойруулгын зүлэг нь маш өндөр ачаалал авч байдаг нь ойлгомжтой. Тиймээс суулгаж байгаа зүлэг нь хурдан ургадаг, ган ба цасгүй хүйтэн өвөлт тэсвэртэй, үндэс нь богино хугацаанд хүчтэй хөгждөг, хөрсөн дээрх ил хэсэг хурдан нөхөн сэргэгддэг тусгай сортын зүлэг байдаг. Зөвхөн ингэж байж л гойд ногоон өнгөтэй, нягт бөгөөд механик даах чадвартай сайн зүлэг бий болдог.

Энэ талын мэргэжилтнүүдийн нотлож байгаагаар бол морин тойруулгын уралдааны замын зүлгэн хучилт дээр онгоц буусан ч зүлэг нь гэмтэлгүй зүгээр байх чадвартай байдаг ажээ.

Зүлгийн бэлдэхдээ юуны өмнө шаардлага хангасан хөрсийг бэлдэж, ус зайлуулах системийг байгуулна. Ингэснээр төгс тэгш гадаргуутай болж, борооны дараа шалбааг тогтохгүй. Мөн зүлгэн хучилтын уян хатан чанар ихээхэн чухал байдаг ажээ. Учир нь хэт хатуу зүлэг нь хүн, уралдааны морины хувьд гэмтэл авах өндөр эрсдэл үүсгэж байдаг. Уян хатан чадварыг сайжруулахын тулд зүлгийн хамгийн доод, суурь давхаргыг элсээр хийдэг. Морин тойруулгын зам нь нэг чигт байх ёсгүй бөгөөд өгсүүр, уруу газруу ээлжилж болох ч өгсөж уруудаж байгаагаас үл хамаараад бүх газраа адилхан тэгш байх ёстой юм.

Ийнхүү өндөр зардал гаргач байгуулсан зүлгээ мөн л зохих ёсоор арчлахгүй бол хайран мөнгөө дэмий үрсэн хэрэг болно. Тиймээс өрнөдийн орнуудад энд маш их анхаарал тавьдаг. Морин тойруулгын зүлгэн хучилтыг хамгийн цөөндөө долоо хоногт нэг удаа дугуйтай өвс хадагч машинаар хадаж тайраад дараа нь тусгай тэгшлэгчээр адил өндөртэй, өөгүй тэгш болгон засч байх ёстой. Зүлэгний өндөр нь 3-4,5 см өндөртэй байх ёстой. Харин харайлт хийдэг талбайн зүлэг нь 2,5-5 см өндөртэй байж болдог. Мөн үзэмжинд онцгой анхаардаг бөгөөд аль ч өнцгөөс харсан нэг төрлийн сорт суулгаж хийсэн гэдэг нь харагдахуйц жигд өнгөтэй байх ёстой.

Зүлгэн хучилттай морин тойруулгын хамгийн төгс жишээ нь Английн Аскот дахь морин тойруулгын зүлэг юм. Энэ морийн тойруулга дээр тэртээ 18-р зуун орчин үеийн анхны морин уралдаан явагдаж байсан юм. Өнөөдөр вангийн морин тойруулга дээр мэргэжилтнүүдийн 12 бригад ажиллан зүлгийн төгс хэлбэрээр арчилж байдаг.