Төрийн шагналт зохиолчийг зовоож төрсөн "Нийслэл хүүгийн дуу"

Тэмээчин өвгөн Даншийд туслахаар нийслэлээс томилогдсон зурагчин залуу тэмээн дээр мордохын тулд шат хэрэглэх "шинэ санаа" олж, малын эмчийн "үхүүлсэн" тэмээг "амилуулсан" гээд ярихаар "Нийслэл хүү" кино сэтгэлд тань бууж байгаа биз. Хөдөөгийн амьдрал мэдэхгүй, мал маллах дөргүй хотын залуугийн мунгинах, хөглөхтэй зэрэгцэн
"Хормойгоо чирсэн хочтой
Намайг татах хучтэй
Хайрыг ундраах шидтэй" гэх тэмээний жонжоо шиг хөнгөхөн хэмнэлтэй, эвлэгхэн дуу санаанд тань орж байна уу. Энэ дуу хэрхэн бүтсэн түүхийг өгуүлье.
Киног Төрийн бодлогоор, нарийн төлөвлөгөөтэй бүтээдэг байсан 1968 онд "Монгол кино" үйлдвэрт "Нийслэл хүү"-г бүтээжээ. М.Жавганы зохиолоор уг киног Б.Жамсран найруулахаар болж, гол дурд Ж.Бүрэнбэх, И.Цэндсүрэн нарыг сонгосон бөгөөд киноны хөгжим бичих даалгаврыг Төрийн шагналт хөгжмийн зохиолч Г.Бирваа хулээв. Найруулагчийн ажлынхаа хажуугаар шүлэг бичих сонирхолтой, цөөнгүй дууны уг бичсэн урлагийн гавьяат зутгэлтэн Ж.Бунтар киноны зохио лыг уншаад "Нийслэл хүүгийн дуу" хэмээх шүлгийг тэр дор нь бичиж. Хөгжмийн зохиолч Г.Бирваа дууны үгийг төгөлдөр хуур дээрээ тавьж, хэдэн өдөр "ноцолдож", бичсэн аяа найруулагчид сонсготол "Биш байна" гэсэн хариу сонсов. Өнөөхөө засаж, янзлаад дахин сонсгоход "Бас л болоогүй байна" гэжээ. Ийм явдал дөрвөн удаа давтагдаж, киноны ажил ч цэгцэрч, хөгжим л хулээгдээд байв. Хэд хоног нойр, хоолгүй сууж бичсэн хөгжим нь найруулагчийн сэтгэлд хүрэлгүй тав дахь удаагаа буцахад хөгжмийн зохиолч бухимдаж, найруулагчтайгаа нэлээд ширүүн мар-галдаж, бүр заамдалцаж авсан гэдэг. Гэвч найруулагч болохгүй л гэсэн бол болохгүй, улсын ажлыг өчнөөн хугацаагаар уячихаад "Би үүнийг чинь хийхгүй" гээд хаячих толгой байх биш.
Гэртээ их л бухимдуу ирж, төгөлдөр хуураа "балбав". Тийм бухимдуу байхад гараас олигтой ая гарахгүйг мэдсэн эхнэр нь "Ийм янзаар наад хөгжим чинь яаж олигтой болох вэ. Сайхан хоол идэж, цай уугаад унтаж амар" гээд хоол, цай хийж өгчихөөд Г.Бирваа агсныг ганцааранг нь гэртээ орхиж, хүүхдүүдээ аваад зуслан руугаа явж. Киноны хөгжим нэхэгдэж, хэд хоног нойр, хоолгүй шахам явсан Г.Бирваа халуун хоол, цайны аагт цохиулаад нам унтаж, маргааш нь их сэргэлэн, хөнгөн босов. Ямар ая бичихээ мэдэхгүй ч яах вэ гэсэн шаналгаа, сэтгэлийн зовиураасаа салчихсан хөгжмийн зохиолч цайгаа уухаар ширээнийхээ ард сууж байтал бидний танил тэр нэг хөнгөхөн аялгуу орж ирсэн гэдэг. Хожим Г.Бирваа бага хүү Төрийн шагналт хөгжмийн зохиолч Б.Мөнхболддоо "Нэг мэдсэн чинь босчихсон "Хормойгоо чирсэн хочтой, Намайг татах хүчтэй" гэж аялаад ширээгээ тойроод тэмээ шиг жонжиж байсан. Түүнийгээ ноотолж аваад найруулагч Жамсрандаа сонсготол жигтэйхэн баярлаж, босон харайгаад "За маргааш бичүүлье" гэж билээ хэмээн хуучилжээ.
Дуурийн театрын дуучин Дамиран уг дууг дуулж амьдруулсан юм. "Нийслэл хүүгийн дуу" Да-чирангийн дуулж олонд хүргэсэн цөөн   дууны нэг   аж.   Хөгжмийн зохиолч Г.Бирваа энэ  дууныхаа талаар "Нийслэл хүү" киноны дууг утгийнхаа шог дуунаас санаа авч зохиосон гэж ярьсан байдаг.

НИЙСЛЭЛ ХҮҮГИЙН ДУУ
Үг: Ж.Бунтар Ая: Г.Бирваа
Хормойгоо чирсэн хочтой
Намайг татах хүчтэй
Хайрыг ундраах шидтэй
Халуун янаг хүүхэн
Ингээд наддаа заяадаг байжээ
 Амрагхан чи минь|
Даншийн цуутай төлчин
Нийслэлийн нэртэй ажилчин
Ховоо халсан мастер
Овоо зэгсэн зурагчин
Ингээд чамдаа дасдаг байжээ
Алдрайхан би чинь
Нийлээд суухын цагтаа
Болоод явчих байлгүй
Нэгдэлч түмнээ түшихээр
Дэгжээд ирэх байлгүй
Нийслэлээс ирээд нэгдэлд туслаад
Мэргэжлээ сольжээ