Марвари адуу

Марвари адуу нь их эртний үүлдэр бөгөөд бие жижигтэй болохоор зарим судлаачид пони буюу давжаа морины төрөлд хамруулдаг. Марвари адууны бас нэг онцлог бол чих нь. Чих ингэж дотогшоо соотойн эргэсэн өөр ямар ч адуу байдаггүй болохоор хаана ч явсан Марвари адууг танихад хялбар гэж болно. Гэсэн хэдий ч их тэсвэртэй, хүчтэй. Энэ үүлдэр нь Энэтхэгийн Марвари нэртэй мужид голчлон үржүүлдэг болохоор ийнхүү нэрлэжээ.
Марвари адууг хөлөндөө их тэнхээтэй болохоор урт зам туулахад ашигладаг.
Түүх
Марвари адууны гарвалыг нарийвчлан тогтоох их хэцүү ч гэлээ судсаар нь Араб азарга, мөн Туркмен азарганы цус гүйж байгаа нь лавтай гэж үздэг. Марвари адууны тухай Македоны Александр хааны байлдан дагууллын түүхэнд анхлан дурдсан байдаг. Тэр үед Марвари адууг Александрын арми уналага, ачлаганд ашигладаг байж.
Цаашлаад Энэтхэгийн Марвари адууг олон жилийн турш маш нарийн сонголт, шилэлт хийсээр үржил шимгүй газар амьдрах, огцом халуун ба хүйтнийг даах, харьцангуй өндөр хурдаар хол зайг туулах чадвартай үүлдрийн адууг гарган авчээ. Ийнхүү шинэ үүлдрийн адуу гаргаж авсан хүмүүс бол Марвари мужийн вангууд байсан бөгөөд тэд 12 зуунаас эхлэн ийнхүү уйгагүй шилэлт явуулсан байдаг. Удалгүй тэсвэр, хурд, хүчээрээ Марвари адуу ихэд нэрд гарч өндөр үнэлэгдэх болжээ.
Дайн байлдан ихэтэй цаг үе байсан болохоор Марвари адууг шархадан унасан эзнээ орхилгүй хамгаалдаг, өөрөө шархадсан ч эзнээ аюулгүй газар хүргэхээс нааш унадагаггүй гэхчлэн олон давуу талтай гэж үзээд маш өндөр үнээр авдаг байжээ.
Энэ мэтээр Марвари адуу олон зууны туршид ихэд алдартай байсан ч Англичуудын колончлолын үеэр, 1930-аад онд бараг мөхлийн ирмэг дээр тулжээ. Харин тэр үеийн Марварийн ван Умаида Сингия гэгч нь цөөхөн үлдээд байсан цэвэр цусны Марвари азаргануудыг худалдан авч, мөн цэвэр цусны Марвари гүүг гишгүүлснээр энэхүү эртний үүлдрийг мөхөхөөс аварсан байна. Өнөөдөр энэ үүлдрийн урьдны давуу тал, нэр хүндийг сэргээх талаар Энэтхэгийн засгийн газар ихэд анхаарал тавин ажилладаг ажээ.
Онцлог
Монгол морьтой адил маш их тэсвэртэй. Халуунд удаан хугацааны турш усгүй явж чадна. Мөрний бүтцийн ачаар элсэрхэг газар бага хүч зарцуулан явж чаддаг. Гэхдээ үүнээс болоод өндөр хурд гаргаж чаддаггүй ч явдал их зөөлөнтэй. 
Үзүүлэлт
Толгой нь харьцангуй урт, нүд хоорондын зай хол, хоншоор дунд зэргийн, ам жижиг. Хоншоор уртавтар, өргөн, хөнгөн духтай. Чих нь 9-15 см урт дотогш тахийсан бөгөөд 180 градус эргэлдэж чадна. Нүд нь том, дөлгөөн. Эрүү сайн хөгжсөн. Хүзүү нь толгойтой 45 хэмийн өнцгөөр холбогддог, харьцаа сайтай, булчинлаг. Мөр нь урт , урагш 45 хэмийн өнцгөөр төвийвсөн. Цээж өргөн.
Шагай, шилбэ хүчирхэг, цохилт гэмтэл даах чадвар сайн. Марвари адууг барагтай бол тахладаггүй.
Дундаж өндөр нь азарга 155 см, гүү нхь 153, см. Тойгоны дундаж тойрог азарга 20,5 см, гүү 20,0 см.
Зүс: Хар алаг, Хээр, Саарал.